Dodaj do ulubionych
Ortopedia kliniczna i rehabilitacja: Fizykoterapia
Wstęp
   Fizykoterapią nazywamy ogół różnych zabiegów fizycznych, stosowanych w celach leczniczych, który wywierają określony wpływ na organizm jak i jego poszczególne elementy. W zabiegach tych posługuje się energią elektryczną, promieniową, termiczną, wodą i masażem. Wywoływane nimi bodźce fizyczne odziaływują bezpośrednio na skórę lub błonę śluzową, inne zaś na narządy i tkanki położone głębiej, które na drodze odruchowej oprócz działania miejscowego mają wpływ na cały ustruj. W leczeniu fizykoterapia spełnia rolę pomocniczą, stosuje się ją przed, w czasie lub po ruchowych ćwiczeniach leczniczych. Rzadko występuje jako podstawowa forma leczenia. Postępowanie fizykoterapeutyczne lekarz powinien dokładnie omówić z fizykoterapeutą w zakresie żądanego efektu i rozpoznaniu choroby a sam proces leczenia powinien być dokładnie zaplanowany i wykonany co do rodzaju zabiegu, miejsca, czasu trwania, liczby i przerw między kolejnymi zabiegami. W dysfunkcjach narządu ruchu stosowane są najczęściej następujące zabiegi fizykoterapeutyczne:

1. Elektroterapia

   W tym rodzaju fizykoterapii stosuje się głównie prądy stałe, prądy impulsowe oraz prądy interferencyjne.

Prąd stały
   Prąd stały (galwaniczny) działa stymulująco na zakończenia nerwów czuciowych, ruchowych, układ autonomiczny oraz bezpośrednio na włókna mięśniowe. Przykładając anodę w bolące miejsce można wywierać działanie przeciwbólowe. Prądy stałe, podczas przepływu których występują zjawiska termiczne, elektrolityczne i elektrotoniczne, powodują przekrwienie tkanek przez rozszerzenie naczyń krwionośnych w miejscach bezpośredniego przylegania elektrody i w dalszych na drodze odruchowej. Właściwości te wykorzystuje się w leczeniu porażeń wiotkich, w celu poprawy ukrwienia, w stanach bólowych, w zanikach mięśni, w gośćcu i tym podobnych. Istnieją jednak przeciwwskazania do stosowania tej metody. Działanie prądu galwanicznego może wywołać zaburzebnia czucia, uszkodzenia oraz owrzodzenia skóry.
   Prąd galwaniczny stosuje się jako galwanizację przepływową, elektrostazę, jonoforezę i elektrogimnastykę. Zabiegi te można stosować zarówno przed jak i po ćwiczeniach.

Galwanizacja przepływowa
   Galwanizację przepływową stosuje się wzdłuż długiej osi kończyny jak i również poprzecznie do niej. Prąd płynący między elektrodami wywołuje przekrwienie tkanek a ułożenie elektrody dodatniej w miejscu bolesnym działa kojąco na ból. Niekiedy, jeśli chce się uzyskać przepływ prądu przez palec ręki lub stopę jako jedną z elektrod używa się miseczkę szklaną z wodą, wktórej zanurzona jest właściwa elektroda. Prąd stały można użyć także w szczególnych przypadkach, stosując tak zwaną kąpiel galwaniczną czterokomorową.

Elektrostaza
   Elektrostazą nazywamy zastosowanie galwanizacji przepływowej poprzecznej z różnoczesnym wstrzykiwaniem dożylnie dzisięcioprocentowego Calcium chloratum, którego działanie hamuje wydzielanie gruczołów śluzowych, uszczelnia ścianki naczyń włoskowatych, działa przeciwalergicznie i uczestniczy w procesie krzepnięcia krwi. Jony wapnia spełniają tutaj również bardzo ważną rolę w procesie pracy mięśni. Elektrostazę stosuje się w przypadkach słabo wytwarzającej się kostniny po złamianiach, przy opóźnionym zroście, w wybranych przypadkach stawów rzekomych i w odwapnienach kości. Wapń działa wtedy jako katalizator pobudzający wytwarzanie się kostniny. W przypadku złamań zespolonych za pomocą metali elektrostazę można stosować tylko wtedy, gdy elektrody ułożone są tak, aby przepływ prądu biegł prostopadle do długiej osi matalu.

Jonoforeza
   Jonoforeza, zwana także jonizacją, jest metodą leczenia, w której pod wpływem prądu stałego wprowadza się jony lub cząsteczki leków poprzez skórę lub błonę śluzową. Najczęściej stosuje się tutaj histaminę, acetylocholinę, jod, wapń, przy czym niektóre z tych leków mogą dawać u niektórych pacjentów niepożądane efekty (na przykład histamina nie jest wskazana osobom starszym).

Elektrogimnastyka
   W elektrogimnastyce, zwanej także elektrostymulacją prąg stały wykorzystje się do wywołania skurczu określonych grup mięśni w celu ich usprawnienia. Stosuje się tutaj głównie impulsy prostokątne (ale także trójkątne, ekpotencjalne i inne), powstające przy przerywaniu prądu stałego. W momencie otwierania i zamykania źródła prądu następuje skurcz mięśniowy. Elektrody układa się na przyczepie początkowym i końcowym stymulowanego mięśnia. Wybór biegunów zależy już od reakcji skurczowej mięśnia. Elektrogimnastykę stosuje się w leczeniu porażeń i niedowładów odwodowych oraz w zanikach i osłabieniach mięśniowych.

Prądy faradyczne
   Prądy faradyczne to prądy posiadające stała liczbę impulsów, wynoszączą 50 na sekundę. Przez to nie można ich używać przy niedowładach mięśnia pochodzenia neurogennego. Stosuje się je natomiast przy zaburzeniach czucia oraz dla pobudzenia niedowładnych mięśni przy zaniku z powodu nieczynności a także w celu oddziaływania psychicznego przy porażeniach pochodzenia histerycznego. Impulsy prądu stosuje się także przy diagnostyce do badania odczynu zwyroidnień i inncyh.

Prądy diadynamiczne
   Prądy diadynamiczne powstają przez nałożenie na prąd stały prądy sinusoidalnego. Wyróżniamy dwa główne rodzaje prądów diadynamicznych, uzyskane na drodze przestawiania faz bądź włączania przerw między impulsami: dwufazowy stały i jednofazowy stały. Prąd dwufazowy stały charakteryzuje się częstotliwością 100 Hz i ma on działanie przeciwbólowe, służać jako wstępne przygotowanie do stosowania innego rodzaju prądu tego rodzaju. Prąd jednofazowy występuje w dwóch odmianacha o częstotliwości 50 Hz oraz w zakresie 100-50 Hz. Jest on prądem modulowanym - co pewien okres zostaje zmieniony na krótki czas (sekunda w pierwszym przypadku lub 12-16 sekund w przypadku drugim) na prąd dwufazowy. Prądy te należy stosować ostrożnie i w liczbie nie przekraczającej dziesięciu zabiegów na kurację. Ta metoda fizykoterapii wskazana jest przy bólach powodowanych wypadnięciem jądra miażdżystego, bólach fantomowych, mięśniowych, bólach przy stanach zapalnych tkanki łącznej w zaburzeniach troficznych i innych.
Prądy interferencyjne
   Prąd ten jest wytwarzany przez specjalne generatory w urządzeniu zwanym nemectrodyn. Prądy zawarte w paśmie częstotliwości od 0 do 100 Hz można stosować ze stałą częstotliwością jak równierz w rytmicznych odstępach w jej całym zakresie. Prądy te mają właściwości przeciwbólowe, pobudzają motorykę tkanek, działają na układ wegetatywny. Stosuje się je w przypadkach następstw urazów (obrzęki, przykurcze stawów, zmiany bliznowate, zaniki mięśni, obwodowe porażenia nerwów), mialgii (bóle w klatce piersiowej) i neuralgii (silne bóle w okolicach nerwu trójdzielnego), zaburzeń krążenia obwodowego, schorzeń gośćcowych i innych.

Diatermia krótkofalowa
   W tej metodzie stosuje się prądy zmiennie o bardzo dużej częstotliwości, mające na celu dotarcie do tkanek głebiej położonych i wytworzeniu w nich ciepła. Ciepło działa przeciwbólowo, przeciwskurczowo oraz przeciwzapalnie. Diatermię stosuje się w przewlekłych i ostrych stanach zapalnych stawów torebek stawowych, tkanki łącznej, mięśniowej, nerwoej i w stanach purazowych.
2. Światłolecznictwo

   Leczenie za pomocą światła polega na wykorzystaniu właściwości widm światła niektórych kolorów. Największe działanie lecznicze mają widzialne promienie podczerwone, przenikające przez skórę co pozwala na ich głębokie działanie, oraz krótkie promienie nadfiołkowe, pochłaniane przez skórę i mające wpływ na procesy biologiczne.
   Źródłem promieni świetlnych podczerwonych jest zaopatrzona w kolorowe filtry lampa sollux oraz świetlanka. Lampa działa cieplnie i stosuje się ją wszędzie tam, gdzie pożądane jest przegrzanie tkanek powodujące ich przekrwienie.
   Promienie nadfiołkowe uzyskuje się przy pomocy róznego typu lamp kwarcowych. Działają one miejscowo i ogólnie. Powodują one przekrwienie i przebarwienie skóry, zwiększają jej napięcie i elastyczność oraz wytwarzanie się w niej histaminy i witamin z grupy D. To z kolei działa na cały organizm pobudzając przyswajanie wapnia i fosforu, obniżając napięcie układu współczulnego, pobudzając wytwarzanie hemoglobiny, kwinek czerwonych a także wzmagając przemianę materii i działając bekteriobójczo. Naświetlenie lampą kwarcową miejscowe lub ogólne stosuje się między innymi przy niektórych chorobach układu kostnego, w którego leczeniu ma ono bardzo duże znaczenie.

3. Ultradźwięki

   Ultradźwiękami nazywamy fale dźwiękowe niesłyszalne dla ludzkiego ucha o częstotliwości powyżej 20 kHz. W terapii stosuje się fale dźwiękowe o częstotliwości 80-1000 kHz a ich źródłem są mechaniczne drgania płytki kwarcowej, turmalinowej bądź ferromagnetycznej, umieszczonej w szybkozmiennym polu elektrycznym.
   Ultradźwięki działają na organizm mechanicznie i termicznie a w nieodpowiednich dawkach mogą wywołać duże uszkodzenia tkanek z martwicą włącznie. Stosuje się je do leczenia zmian zniekształcających stawów, ich stanach zapalnych, stanach zapalnych torebek stawowych, ścięgien, mięśni i nerwów, mają także zastosowanie jako środek przeciwbólowy w bólach fantomowych po amputacjach i w bólach mięśni oraz blizn. Teriapia ultradźwiękami nie jest wskazana przy chorobach krwi, zapaleniach swoistych i nieswoistych kości oraz przy gruźlicy płuc.

4. Parafinoterapia

   Terapia ta opiera się na stosowaniu w postaci kąpieli i okładów (rzadziej w postaci pędzlowań) gorącej parafiny o temeperaturze 50-55 stopni Celsjusza. Parafina przy suchej skórze przegrzewa ją a także tkanki głębiej położone. Przy skórze wilgotnej może dojść do oparzeń, ponieważ gorąca parafina podgrzewa wówczas wodę na skórze, do czego nie dochodzi przy skórze suchej - jej temperatura, niższa od parafiny, powoduje natychmiastowe krzepnięcie parafiny i powstanie warstwy izolacyjnej. Sama parafina jest złym przewodnikiem, dzięki czemu długo utrzymuje wysokoą temperaturę i traci ją powoli, co jest zjawiskiem jak najbardziej pożądanym. W parafinoterapii dochodzi do czynnego przekrwienia, za którym idzie lepsze odżywianie tkanek. Stosuje się ją w przykurczach w celu rozluźnienia tkanek, jako przygotowanie do ćwiczeń redresyjnych, w bliznach i zrostach pooperacyjnych, w porażeniach po poliomyelitis (choroba Heinego-Mediny, nagminne porażenie dziecięce) i w chorobach gośćcowych. Nie zaleca się jej stosowania przy uszkodzeniach skóry, zaburzeniach czucia i odwapnieniach kośćca. Terapia trwa zwykle pół godziny w trybie codziennym lub co drugi dzień w serii dwudziestu zabiegów.

5. Masaż

   Masaż, zwany także mieszeniem leczniczym, jest to szereg ruchów wykonywanych ręką masażysty w pewnej kolejności i w określonym tempie w celach leczniczych. Ruchami tymi są: głaskanie, ugniatanie, rozcieranie, oklepywanie i wstrząsanie, które wchodzą w skład tak zwanego masażu klasycznego. Zabiegi takie pobudzają obieg krwi i poprawiają ukrwienie tkanek a także usuwają produkty zmęcznia.

Podsumowanie
   Niektórzy lekarze wyrażają opinię iż fizykoterapia nie ma dużego znaczenia na usprawnienie organizmu i szybszy powrót do zdrowia, za głowną drogę do poprawy stanu pacjenta uważając ćwiczenia ruchowe. Jednak wspomożenie ćwiczeń cielesnych odpowiednim programem fizykoterapeutycznym ma bardzo duże znaczenie pomocniczne.



© 2003-2007 by Ecnelis